Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy Wobec Dzieci.

Dzieciństwo bez przemocy. Dziecko ma prawo do szacunku każdego dnia

19 listopada obchodzimy Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Przemocy wobec Dzieci. Chciałabym jednak, żeby za tym dniem szły codzienne decyzje dorosłych. Także te podejmowane w domu, w szkolnej klasie, podczas trudnej rozmowy czy w chwili bezsilności.

Jako Społeczny Rzecznik Praw Dziecka TPD w Lublinie nie godzę się na żadną formę przemocy wobec dzieci. Na bicie, szarpanie, poniżanie, zastraszanie i wyśmiewanie. Na odbieranie dziecku poczucia bezpieczeństwa. Na usprawiedliwianie krzywdy słowami: „To dla jego dobra”, „Musi nauczyć się życia” albo „Mnie też tak wychowywano”.

Dziecko jest człowiekiem teraz. Już dziś ma swoją godność, granice, emocje i potrzeby. Nie musi zasługiwać na szacunek dobrymi ocenami, posłuszeństwem ani spełnianiem oczekiwań dorosłych.

Nie każdą krzywdę widać. Czasem dziecko słyszy codziennie, że jest niewdzięczne, leniwe, gorsze od rodzeństwa. Czasem boi się wrócić do domu z oceną, powiedzieć o pomyłce albo przyznać, że czegoś nie rozumie. Innym razem milczy, ponieważ wie, że jego słowa zostaną wyśmiane lub wykorzystane przeciwko niemu.

Przemoc może przyjmować postać gróźb, upokarzających komentarzy, publicznego zawstydzania czy karania odrzuceniem. Może pojawiać się tam, gdzie dorosły wykorzystuje swoją przewagę, żeby wymusić podporządkowanie przez strach, poczucie winy lub zależność.

Warto przyjrzeć się również oczekiwaniom wobec dzieci. Wspieranie rozwoju i stawianie wymagań są potrzebne. Jednak oczekiwania niedostosowane do wieku, możliwości, stanu zdrowia i potrzeb dziecka mogą je poważnie obciążać. Szczególnie wtedy, gdy towarzyszą im groźby, poniżanie albo przekaz: „Będziesz dla mnie ważny dopiero wtedy, gdy osiągniesz to, czego chcę”.

Dziecko nie powinno dźwigać odpowiedzialności za ambicje dorosłych. Ma prawo potrzebować pomocy, uczyć się wolniej, odpoczywać i popełniać błędy. Ma również prawo mieć zainteresowania i plany inne niż te, które dla niego wymyśliliśmy.

Krzywdzenie może wiązać się także z nadmiernym kontrolowaniem i ograniczaniem. Nie chodzi wyłącznie o przemoc ekonomiczną, chodzi także o izolowanie od bezpiecznych, wspierających osób, odbieranie możliwości wyrażania własnego zdania czy stosowanie zakazów po to, aby upokorzyć i pokazać władzę. Niepokój budzi także wykorzystywanie zależności materialnej dziecka do wymuszania posłuszeństwa, zwłaszcza przez grożenie pozbawieniem go rzeczy potrzebnych do codziennego życia.

Oczywiście nie każda odmowa, wymaganie czy ograniczenie jest przemocą. Dorośli odpowiadają za bezpieczeństwo dzieci i muszą podejmować decyzje, które nie zawsze spotkają się z ich zadowoleniem. Ważne jest jednak, czemu służy dana granica, jak zostaje postawiona i czy uwzględnia godność oraz potrzeby dziecka.

Wychowanie bez przemocy wymaga obecności, cierpliwości i jasnych zasad. Daje przestrzeń na stanowczość. Dorosły może powiedzieć: „Nie pozwolę ci uderzać”, zatrzymać niebezpieczne zachowanie i zadbać o pozostałe osoby. Może wymagać naprawienia szkody oraz powrotu do niedokończonego obowiązku. Nie potrzebuje do tego poniżania ani wzbudzania lęku.

Bliskie jest mi podejście pozytywnej dyscypliny, w którym życzliwość łączy się ze stanowczością. Dziecko potrzebuje wiedzieć, że jego emocje zostaną potraktowane poważnie, a określone zachowania spotkają się z wyraźną reakcją.

Możemy powiedzieć:

„Widzę, że jesteś bardzo zły. Nie pozwolę ci bić. Pomogę ci się zatrzymać”.

„Rozlany sok trzeba wytrzeć. Chodź, weźmiemy ścierkę”.

„To, co powiedziałeś, zraniło drugą osobę. Zastanówmy się, jak możesz to naprawić”.

Tak uczymy związku między zachowaniem a jego skutkami. Konsekwencja powinna być związana z sytuacją, możliwa do udźwignięcia i służyć nauce. Jeśli pod tą nazwą kryje się upokorzenie, odwet albo celowe sprawianie cierpienia, nadal krzywdzimy dziecko.

Odpowiedzialność rozwija się wtedy, gdy dziecko stopniowo rozumie: co zrobiło, jaki miało to wpływ na innych i co może zrobić teraz. Potrzebuje przy tym dorosłego, który pomoże mu przejść od błędu do naprawy.

Wychowanie bywa trudne. Rodzice i nauczyciele doświadczają zmęczenia, przeciążenia i bezradności. Potrzebują wsparcia, czasem bardzo konkretnej pomocy. Te trudności zasługują na uwagę. Odpowiedzialność za sposób traktowania dziecka pozostaje jednak po stronie dorosłego.

Jeżeli krzyknęliśmy, poniżyliśmy lub przestraszyliśmy dziecko, warto nazwać własne zachowanie i przeprosić bez dopisywania: „ale mnie sprowokowałeś”. Zdanie: „Nie powinnam była tak do ciebie mówić. To moja odpowiedzialność” pokazuje, że zasady szacunku obowiązują również dorosłych. Za przeprosinami musi iść zmiana oraz szukanie pomocy, jeśli trudno nam zatrzymać krzywdzące reakcje.

Mój sprzeciw wobec przemocy obejmuje także krzywdę, którą łatwo zbagatelizować. Słowa wypowiadane codziennie. Strach przed niespełnieniem oczekiwań. Ciszę używaną jako kara. Odbieranie dziecku głosu tylko dlatego, że jest młodsze i zależne od nas.

Chcę, żeby dzieci wiedziały, że mogą mówić o tym, co je spotyka. Że zostaną wysłuchane. Że dorosły potraktuje ich krzywdę poważnie.

Żadne dziecko nie powinno bać się osoby, przy której ma czuć się bezpiecznie.

Kinga Rozner
Społeczny Rzecznik Praw Dziecka TPD w Lublinie

 

 

Facebook
Przejdź do treści